Espesyal na isyu ng Pinoy Weekly kaalinsabay ng ikalimang SONA ni Pangulong Duterte. Cover art ni Kit Gonzales

Sa ikalimang State of the Nation Address ni Pangulong Duterte, silipin natin ang tunay na kalagayan ng mga mamamayan sa ilalim ng kanyang apat na taong panunungkulan. Ito ang nakasulat na bersiyon ng special report ng AlterMidya. Mapapanood ang video ng special report sa kanilang FB page: facebook.com/altermidya

Tugon ni Duterte sa pandemya

Sa pagtutulak ng kontra-mamamayan na mga patakaran at kawalan ng tulong ng pamahalaan, mapapaisip ka: Sino nga ba ang nagkakalat ng epidemya? Ulat ng PinoyMedia Center / Sinulat ni Joseph Dy Tioco

Sa isang krisis pangkalusugan, malinaw ang responsabilidad ng gobyerno: pigilan ang pagkalat ng virus at tulungan ang mga mamamamayan sa kanilang kabuhayan. Pero taliwas ito sa aktuwal na nangyayari.

Halos kalahating taon na nang maitala ang unang kaso ng coronavirus-disease 2019 (Covid-19) sa Pilipinas – ang mag-asawang Tsino na nagbabakasyon sa bansa noong Enero 2020. Malakas na iginiit ng iba’t ibang sektor ang pagpapatupad ng travel ban sa mga dayuhan, lalo na sa mga manggagaling sa probinsiya ng Hubei, China na hinihinalang pinagmulan ng naturang virus. Pero hindi ito pinakinggan ni Pangulong Duterte dahil hindi ito umano “patas” sa mga Tsino. Sinusugan pa ito ng mga nasa gabinete at kaalyado ng pangulo na nagsabing maaaring makaapekto ito sa pulitika at diplomatikong relasyon ng Pilipinas sa Tsina.

Kaya naman pagsampa ng Marso lumobo sa 633 ang hinihinalang may kaso ng Covid-19. At kahit ipinatupad na ang iba’t ibang antas ng community quarantine sa mula kalagitnaan ng Marso, tuluy-tuloy ang pagdami ng bilang ng positibo at namamatay sa naturang sakit kumpara sa recovery rate o ang mga gumagaling. Habang isinusulat ang artikulong ito, umabot na sa 68,898 kumpirmadong kaso (halos 2000 average na kada araw), 23,072 na mga gumaling (recovery) habang 1,835 naman ang namatay. Pumapangalawa na ang Pilipinas sa may pinakamataas na kaso at una sa pinakamaraming namamatay sa ng Covid-19 sa rehiyon ng Southeast Asia.

Napakakontrobersiyal ang naging tugon ng gobyerno sa pandemyang Covid-19. Kinatampukan ito ng mga opisyal na ahensiya laban sa pandemya na puro galing militar, ng mala-martial law na lockdown, ng pagkopo ng kapangyarihan sa anyo ng emergency powers, ng hindi malinaw na paggasta ng bilyun bilyong pondo mula sa kabang-yaman at trilyun-trilyong utang sa dayuhang mga institusyon.

Kinatampukan din ito ng pinakamataas na tantos ng kawalan ng trabaho sa kasaysayan, matinding kagutuman at marami pang iba pa na maaaring magsuma sa pasismo at kapabayaan ng administrasyong Duterte sa tugon nito sa kasalukuyang krisis pangkalusugan.

Lalong isinadlak sa hirap

Sa ilalim ng pandemyang Covid-19, pinakaapektado ang batayang mga sektor ng lipunan.

Lalong pinahandusay ng naturang krisis pangkalusugan ang kanilang buhay. Unang sultada pa lang nang ipatupad ang enhanced community quarantine noong kalahati ng Marso, 2.7 milyong manggagawa na ang nawalan ng trabaho. Matapos ang apat na buwan ng pinakamahabang lockdown sa Asya, pumalo ng 7.3 milyon ang nawalan trabaho habang 6.4 milyon naman ang underemployed o kulang ang trabaho, ayon sa datos ng Philippine Statistics Authority.

Isa si Gari Victorino, manggagawa sa Manila Bay Thread Corp. sa Marikina, na nawalan ng trabaho dahil sa lockdown. Umasa siyang matutulungan siya ng gobyerno sa pamamagitan ng Social Amelioration Program (SAP). Pero aniya’y wala siyang natanggap. “Kagaya sa sitwasyon ko, na wala naman po akong natanggap, naku e, talagang maiisip po natin na parang tuluyan na tayong isinadlak sa kahirapan ng ating gobyerno,” aniya.

Naging problemado ang SAP bilang ayuda ng gobyerno sa 18 milyong Pilipino – mula sa kuwalipikasyon bilang benepisyaryo hanggang sa aktuwal na pamamahagi nito. Tulad ni Victorino, marami ang nagreklamong hindi naisama sa listahan ng mga benepisyaryo kahit pa sila’y nararapat.

Wala rin umano natanggap na ayuda ang magsasakang tulad ni Redo Peña, taga-San Jose Del Monte sa Bulacan at opisyal ng Alyansa ng Magbubukid sa Bulacan. Dahil aniya walang dumadating na tulong sa gobyerno, nagsagawa sila ng relief operations, katuwang ang Anakpawis Party-list, noong Abril 19. Pero habang patungo sa lugar na bibigyan ng relief packs, hinarang sa checkpoint sina Peña at 6 pang kasama nitong relief volunteers.

Bagaman may kaukulang dokumento para maglunsad ng relief drive ang kanilang grupo, dinala pa rin sila presinto dahil umano sa pagdadala ng Pinoy Weekly at iba pang babasahin na ayon sa mga pulis ay “seditious” na mga materyales. “Nanghihingi ng tulong ang mga magsasaka, ni walang maibigay ang gobyerno…nagugutom na nga. Ano ba ang masama kung magbigay kami ng ‘relief’?” Ikinulong sina Peña hanggang apat na araw bago napalaya matapos magpiyansa.

Malaking usapin din ang kabagalan ng pamamahagi nito na nagsimula lang matapos ang kalahating buwan na walang kabuhayan at pinagkakakitaan ang milyun-milyong Pilipino. Inabot ng halos dalawang buwan bago matapos ang unang tranche pa lang ng ayuda. Nang ipatupad ang general community quarantine (GCQ), itinigil na ang pamamahagi ng ayuda ayon sa desisyon ng Inter-Agency Task Force for the Management of Emerging Infectious Diseases sa kabila ng may pondo pa para sa ikalawang tranche nito.

Hindi rin ito nakaligtas sa anomalya tulad ng korupsiyon at sistemang padrino sa mga barangay na naatasan sa pamamahagi nito.

Pagpapabaya sa frontliners

Maging ang mga medical frontliners ay nakaramdam din ng kapabayaan at kawalan ng pagpapahalaga sa kanila ng gobyeno na sana’y pangunahing katuwang nila sa pagharap sa pandemya. “Patuloy na bulnerable, patuloy na kulang sa proteksiyon, patuloy na malalaking gaps sa healthcare system natin, na siyang naglalagay sa panganib sa mga health personnel natin,” ani Dr. Gene Nisperos, doktor na eksperto sa public health at presidente ng All-UP Academic Employees Union sa University of the Philippines-Manila.

Sa tala ng Department of Health noong Hunyo, umabot na sa 2,703 healthcare personnel ang nagpositibo sa Covid-19. Hindi rin bababa sa 30 doktor at nars ang namatay sa naturang sakit nahawa habang nasa linya ng serbisyo. Malaking salik dito ang kakulangan ng gobyerno sa pagbibigay ng personal protective equipment (PPE) para sa mga medical frontliner.

Pinuna din ni Nisperos ang malawakang testing, pag-isolate, contact tracing at treatment na aniya’y wala pa rin hanggang sa ngayon. Matatandaang bago pa man ipatudad ang lockdown noong Marso, ipinanawagan na ng mga eksperto sa medisina kasama si Nisperos ang malawakang testing sa mamamayan bilang bahagi ng solusyong medikal imbes ang anila’y solusyong militar sa pagsugpo sa Covid-19.

“Nakatulong ba ang mala-martial law na pag-iimplement ng solusyon sa Covid-19? Hindi. Sinisingil ko ang pamahalaan na ipatupad ang nararapat at tamang response sa Covid-19,” ani Nisperos.

Pangamba sa pasukan

Ikinababahala naman ng mga magulang ang panukala ng Department of Education sa pasukan ng mga bata sa darating na Agosto 24. Ayon sa ilang magulang na nakapanayam para sa ulat na ito, pinapangambahan nila kapwa ang pagpapapasok sa eskuwelahan ng mga bata o sa paraang modular.

Kamakailan, inihayag ni DepEd Sec. Leonor Briones na tuloy ang pagbubukas-eskuwela. “Sa gitna ng krisis sa coronavirus, nanatili ang ating panawagan: ang edukasyon ay dapat magpatuloy kesyo face-to-face o birtuwal, papasok man o hindi sa paaralan,” sabi ni Briones.

Batid ni Agapito Paa, ama mula sa Quezon City, na hindi pa ligtas para sa mga bata na pumasok sa paaralan. Ayon naman kay Maricel Olarte, hindi ubra ang paraang modular para sa kanila dahil mahirap umano pagsabay-sabayin ang pag-asikaso sa apat niyang anak.

Kapwa sinabi ni Paa at Olarte na wala silang pambili ng gadget para sa online na klase ng kanilang mga anak. Kung mayroon man silang gagamiting gadget, anila’y wala naman silang wifi o anumang koneksiyon sa internet.

Hindi prayoridad ang kapakanan

Tapos na ang lockdown sa lungsod kung saan matatagpuan ang pabrikang pinagtatrabahuhan ni Victorino. Pero hindi pa rin siya pinababalik sa trabaho ng kumpanya.

Mabigat na isipin para sa kanya na halos 5 buwan na siyang walang pinagkakakitaan ay wala pa rin siyang natatanggap na ayuda mula sa gobyerno. “Parang hindi na mahalaga na iprayoridad nila (gobyerno) ang kapakanan ng mga mamamayan,” sabi pa niya.

Pinuna din ni Victorino ang paglobo ng utang ng administrasyong Duterte sa dayuhang mga institusyon sa loob lang ng ilang buwan ng pandemya. Batid ni Victorino na kasama siyang bubuno sa tinatayang mahigit P10-Trilyong na utang.

“Kung nangutang sila, hindi naman tayo nakinabang, sabihin natin nakinabang iilan lang, hindi halos lahat, e tapos pala kadamay tayo sa pagbabayad niyan, anong mangyayari sa atin niyan,” pagtatapos ni Victorino.

Soberanya, paano na?

Hindi pambansang kapakanan kundi kung paano mapapalakas ang hawak sa poder ang nagtutulak sa ugnayang panlabas ng rehimeng Duterte, ayon sa mga eksperto. Ulat ng AlterMidya

Pagpapapasok ng Chinese workers sa bansa. Pagbubukas ng Pogo. Paglobo ng utang mula sa China. Tanong tuloy ng marami, probinsiya na nga ba ng China ang Pilipinas?

Nitong Hunyo lang, binangga ng isang Chinese cargo vessel ang Liberty Cinco, isang maliit na barko sa may Occidental Mindoro. Hanggang ngayon, hindi pa rin nahahanap ang 14 na Pilipinong mangingisda na lulan nito. Gaya ng insidente last year sa barkong Gem-Ver, binatikos ang administrasyong Duterte sa pagbalewala sa kapakanan ng mga mangingisdang Pinoy.

At nito lang, sa ikaapat na anibersaryo ng pagkapanalo ng Pilipinas sa Permanent Court of Arbitration hinggil sa isyu ng West Philippine Sea, walang pagpapanggap na naglabas ng pahayag ang China: wala kaming pakialam. Naalala n’yo pa ba ang campaign promise ni Duterte : magtataguyod daw siya ng isang independent foreign policy. At magjejetski sa West Philippine Sea.

Ano na ang nangyari sa pangakong ito?

“Walang prinsipyong gumagabay kay Duterte sa kanyang foreign policy. Puro lang opportunistic, praktikal,” paliwanag ni Tony Lavina, abogadong pangkarapatang pantao na nag-aaral din sa mga polisiyang panlabas ng gobyerno.

“Nakiktia niya na makakatulong sa kanya ang China na manatili sa poder, kaya sa tingin ko, pinagpalit niya ang ating soberanya para sa suporta na ‘yon,” sabi pa niya.

Ayon sa foreign policy experts, hindi lang sa China tila nakatali ang bansa. Nariyan pa rin ang US, na numero uno pa ring pagpapangibabaw sa politics at ekonomiya ng bansa. Kamakailan lang, binawi ng administrasyong Duterte ang pahayag nitong wakasan ang Visiting Forces Agreement (VFA) sa US.

“Ngayon ang US ay number one na foreign investor sa Pilipinas. Hindi lang yan, alam din nating mayroon pang mga kasunduan na nananatili nila ang military influence at presence sa Pilipinas sa buong rehiyon ng Asya,” sabi ni Liza Maza, pangalawang tagapangulo ng International League of Peoples’ Struggle (ILPS), dating mambabatas sa Pilipinas at dating lead convenor ng National Anti- Poverty Commission (NAPC).

Ayon pa sa mga eksperto, nasa likod ng kontrobersiyal na mga batas gaya ng Anti- Terrorism Law at panukalang pagrepaso sa Saligang Batas ay ang US. Matagal na nilang hangad ito sa Pilipinas. Sa kongkreto, ilang taon nang itinutulak ng Philippine- American Chamber of Commerce ang pagtanggal sa mga probisyon sa Saligang Batas na nagpipigil sa 100 porsiyentong pag-aari ng dayuhang mga negosyante sa mga negosyo at lupain sa Pilipinas.

Lumalabas, anila, na hindi lang basta balewala sa Duterte administration ang soberanya ng bansa, kundi para pa itong namamangka sa dalawang ilog – sa pagitan ng China at US.

“Amerika man o China, ang approach (ni Pangulong Duterte sa ugnayang panlabas) ay instrumentalist. Ibig sabihin, papaano ito makakatulong (sa kanya) para manatili sa poder,” paliwanag pa ni Lavina.

Mindanao: Nasa Martial Law pa ba?

Nanatili ang mga atake ng militar sa mga komunidad at indibidwal sa isla – sa ngalan ng giyera kontra insurhensiya. Ulat ng Kilab Multimedia 

Kahit sa naturingang hometown ng Pangulo, sa Mindanao, papatindi ang sitwasyong karapatang pantao sa nagdaang apat na taon.

Tatlong taon matapos ang pananalakay sa Marawi – na sinabi ng rehimeng Duterte na dahilan ng pagpataw ng Martial Law sa Mindanao – hindi pa rin makabalik sa tirahan nila ang higit-kumulang 1,000 residente ng Marawi.

Halos 3,000 pamilya ang nananatili pa rin ngyaon sa 18 temporary shelters. Tatlong beses pa lang silang pinayagang makabisita sa tinaguriang “ground zero.” Dapat, wala na raw na Martial Law sa Mindanao. Pero sa mga grupong pangkarapatang pantao, wala raw nagbago. Patuloy pa rin ang panggigipit hindi lang sa mga Moro at Lumad kundi sa ordinaryong mga sibilyan at kritiko.

Ang laging dinadahilan: ang kampanyang kontra-insurhensiya laban daw sa “armed groups” sa Mindanao.

Sa tala ng Karapatan- Southern Mindanao, uma-bot na sa 96 na kaso ng pampulitikang pamamaslang ang naitala sa rehiyon. Umabot sa 74 rito ay mga magsasaka ang nabiktima, at 15 ay mga Lumad. Kasmaa na rito ang kaso ng pagpaslang sa kilalang lider-Lumad na si Datu Kaylo Bontulan ng Salugpungan Ta Tanu Igkanugon.

May mga kaso rin ng pagdukot, gaya ng human rights worker na si Hanimay Suazo, na hindi pa: rin natatagpuan hanggang ngayon.

Tuluy-tuloy din ang pag-atake sa mga eskuwelahan ng Lumad. Kamakailan, pinag-utos ng Department of Education na ipasara ang 55 kampus ng Salugpungan dahil sa mga paglabag daw nito sa mga regulasyon ng DepEd.

Ito’y kahit paulit-ulit nang nagsumite ng mga dokumento ang mga eskuwelahang ito para patunayang umaayon sila sa mga rekisito ng DepEd.

Dahil sa mga operasyong militar, napilitang manatili sa kompound ng United Church of Christ in the Philippines (UCCP)-Haran sa Davao City ang ilang Lumad para sa kanilang kaligtasan. Pero, kahit nasa kompound na sila ng simbahan, makailang supok pa rin silang pinasok at puwersahang pinapauwi ng paramilitary group na Alamara ng Armed Forces of the Philippines (AFP) at Philippine National Police (PNP).

Hindi pa kasama rito ang human rights violations sa ibang rehiyon ng Mindanao.

Isa na rito ang pagpatay kay barangay captain Jony Seromines sa isang buy-bust operation daw, matapos maparatangang protektor daw ng droga. Kilalang human rights advocate si Seromines sa rehiyon ng Socksargen.

Nandiyan din ang pag-aresto sa human rights worker na si Jennifer Aguhob sa Western Mindanao, gagawang mga kasong isinampa sa mga Lumad at human rights lawyers, at pag-atake sa mga komunidad ng Lumad sa rehiyon ng Caraga.

Lantaran din ang red-tagging at online harassment sa mga lider at progresibong omga organisasyon saanmang panig ng Mindanao. Maging miyembro ng midya na kasapi ng National Union of Journalists of the Philippines (NUJP) at taong simbahan ay kasama sa mga pinaratangang alyado o kasapi umano ng rebeldeng New People’s Army o NPA. May ulat ni Darius Galang

Lahatang atake sa press freedom

Sa ilalim ni Duterte, kumusta ang mga tagapagbalita? Datos mula sa espesyal na ulat ng Bulatlat

Maingay sa balita at sa lansangan ang pinakahuling tangkang pagbubusal sa midya ng administrasyon, ang pagbasura sa prangkisa ng ABS-CBN ng Kamara, ang kinikilalang representante ng iba’t ibang sektor.

Giit ng Malakanyang, walang kinilingan si Pangulong Duterte sa isyu. Taong 2017 nang sabihin niyang “If you are expecting na marenew yan [prangkisa], you’re out. I will see to it that you’re out.”

Nitong Hulyo 13, dinig sa recording ng kanyang talumpati sa mga militar sa Jolo ang linyang “’Yun namang ABS-CBN, binaboy ako.” Nabanggit rin niya sa talumpati ang paninira umano sa kanya ng mga makakaliwa, komunista, at ng Rappler.

Wala ang mga linyang ito sa opisyal na transcript ng talumpati at mga inilabas na bidyo.

Nakaraang buwan naman nang patawan ng guilty verdict si Rappler CEO Maria Ressa at dating Rappler researcher Reynaldo Santos Jr. para sa isang report na unang nailabas bago pa naisabatas ang cyberlibel.

Para sa mga tagapagbalita, isa na ito sa pinakamadilim na yugto para sa kalayaan sa pamamahayag at pagpapahayag.

“Isa sa unang target talaga yung malayang pamamahayag dahil kalaban ng tirano ang katotohanan,” giit ni Nonoy Espina, tagapangulo ng National Union of Journalists of the Philippines (NUJP).

At bukod sa naglalakihang korporasyon tulad ng ABS-CBN at Rappler, nariyan ang alternatibong pamamahayag at midyang pangkomunidad na kaliwa’t kanang nagiging target ng harassment at pagpapatahimik.

Sa tala ng AlterMidya, mula Hulyo 2016 hanggang Hulyo 2020, may 48 na ang bilang ng iba’t ibang porma ng pagpapatahimik sa alternatibong pamamahayag. Nariyan ang harassment at

intimidation, red-tagging, pagmamanman, ilegal na pag-aresto at pagsampa ng gawa-gawang kaso, tangkang pagpatay, pagpigil sa coverage, at pati cyberattacks. Lahat ito ay nakakaapekto sa pagpapaabot ng dekalidad na impormasyon.

Limang buwan nang nakaaresto si Frenchie Mae Cumpio, executive director ng Eastern Vista at radio news anchor sa Aksyon Radyo Tacloban DYVL 819. Sinampahan siya ng illegal firearms and explosives pero malakas ang paninindigan ni Cumpio at ng kanyang mga katrabaho na ang tanging sandata niya ay katotohanan.

Nakapagsulat na siya ng mga balita ukol sa mga nasalanta ng bagyong Yolanda, mga paglabag ng karapatang pantao sa Samar, at pagkakampo ng militar sa mga komunidad.

Para naman kay Anne Villasica ng Paghimutad, kinailangang baunin ang tapang kasama ang sandata ng katotohanan. Nang ireyd ng pulisya ang mga opisina ng Bayan Muna, Gabriela, at National Federation of Sugar Workers ng Bacolod, pangalan ni Villasica ang isa sa mga nakalagay sa warrant.

“Dinadaan kasi sa takot yung mga time,” giit niya sa isang panayam. Isa sa mga nagdala sa kanya ng matinding pangamba ay ang presensiya ng mga nakasibilyan sa reyd. Walang uniporme. Walang pagkakakilanlan.

Sa buong bansa at mula iba’t ibang istasyon at organisasyon, mayroon nang 12 mamamahayag ang naitalang pinaslang sa ilalim ng administrasyong Duterte, ayon sa NUJP.

Umaabot rin sa online na mga plataporma ang pagpapatahimik sa midya. Ang pagtatangkang shutdown sa mga website ng alternatibong midya ay idinadaan sa Distributed Denial of Service attacks o DDoS. Isa itong sistematikong pagdumog sa website hanggang sa hindi kayanin ng server ang “online traffic”. Halimbawa, ilang araw hindi mabuksan ang website ng Pinoy Weekly, Altermidya, Bulatlat at Kodao Productions ang alternatibong midya nakaraang taon. Papaano aabot ang balita sa mamamayan?

Kamakailan lamang, naranasan ito ng ng Northern Dispatch, alternatibong pahayagan na nakabase sa Baguio.

Ayon kay Sherwin De Vera ng Northern Dispatch, bago pa man ang online na pang-aatake, nariyan na ang red-tagging ng estado.

Upang tugunan ito nakaraang taon, inenganyo ng mga alternatibong pahayagan at taga-suporta ng malayang pamamahayag na basahin at kopyahin ng mga tao ang inilalabas na balita sa mga website. Tinawag itong #MirrorUs campaign. Sa sistematikong pang-aatake, maiging itapat ang nagkakaisang mamamayan.

Ganitong pagkakaisa ang pinakita ng iba’t ibang sektor nitong Hulyo 18 sa ginawang motorcade at noise barrage. Nilahokan ito ng kabataan, iba pang alagad ng midya, mga progresibong lingkod-bayan, artista, taong simbahan, at iba pa.

“Naramdaman nila na yung pagsikil sa ABS-CBN ay pagsikil na rin sa karapatan nila kaya umakto sila,” paliwanag ni Espina.

“Kung mulat ang taumbayan, at sila’y armado ng katotohanan, mahirap silang lokohin ng kung sino mang gustong maging diktador.” Napatunayan na ito noon. Sinulat ni Andrea Jobelle Adan

Anti-Terror Law at epidemya ng abuso

Epidemya ng paglabag ng rehimeng Duterte sa karapatang pantao ang nagaganap ngayon sa panahon ng pandemya. Sinulat ni Neil Ambion, mula sa ulat ng Kodao Productions, Tudla Productions at Paghimutad

Maingay sa balita at sa lansangan ang pinakahuling tangkang pagbubusal sa midya ng administrasyon, ang denied franchise renewal ng ABS-CBN na pinataw ng Kamara, ang kinikilalang representante ng iba’t ibang sektor.

Giit ng Malakanyang, walang kinilingan si Pangulong Duterte sa isyu. Taong 2017 nang sabihin niyang “If you are expecting na marenew yan [prangkisa], you’re out. I will see to it that you’re out.”

Nitong Hulyo 13, dinig sa recording ng kanyang talumpati sa mga militar sa Jolo ang linyang “’Yun namang ABS-CBN, binaboy ako.” Nabanggit rin niya sa talumpati ang paninira umano sa kanya ng mga makakaliwa, komunista, at ng Rappler.

Wala ang mga linyang ito sa opisyal na transcript ng talumpati at mga inilabas na bidyo.

Nakaraang buwan naman nang patawan ng guilty verdict si Rappler CEO Maria Ressa at dating Rappler researcher Reynaldo Santos Jr. para sa isang report na unang nailabas bago pa naisabatas ang cyberlibel.

Para sa mga tagapagbalita, isa na ito sa pinakamadilim na yugto para sa kalayaan sa pamamahayag at pagpapahayag.

“Isa sa unang target talaga yung malayang pamamahayag dahil kalaban ng tirano ang katotohanan,” giit ni Nonoy Espina, tagapangulo ng National Union of Journalists of the Philippines (NUJP).

At bukod sa naglalakihang korporasyon tulad ng ABS-CBN at Rappler, nariyan ang alternatibong pamamahayag at midyang pangkomunidad na kaliwa’t kanang nagiging target ng harassment at pagpapatahimik.

Sa tala ng AlterMidya, mula Hulyo 2016 hanggang Hulyo 2020, may 48 na ang bilang ng iba’t ibang porma ng pagpapatahimik sa alternatibong pamamahayag. Nariyan ang harassment at

intimidation, red-tagging, pagmamanman, ilegal na pag-aresto at pagsampa ng gawa-gawang kaso, tangkang pagpatay, pagpigil sa coverage, at pati cyberattacks. Lahat ito ay nakakaapekto sa pagpapaabot ng dekalidad na impormasyon.

Limang buwan nang nakaaresto si Frenchie Mae Cumpio, executive director ng Eastern Vista at radio news anchor sa Aksyon Radyo Tacloban DYVL 819. Sinampahan siya ng illegal firearms and explosives pero malakas ang paninindigan ni Cumpio at ng kanyang mga katrabaho na ang tanging sandata niya ay katotohanan.

Nakapagsulat na siya ng mga balita ukol sa mga nasalanta ng bagyong Yolanda, mga paglabag ng karapatang pantao sa Samar, at pagkakampo ng militar sa mga komunidad.

Para naman kay Anne Villasica ng Paghimutad, kinailangang baunin ang tapang kasama ang sandata ng katotohanan. Nang ireyd ng pulisya ang mga opisina ng Bayan Muna, Gabriela, at National Federation of Sugar Workers ng Bacolod, pangalan ni Villasica ang isa sa mga nakalagay sa warrant.

“Dinadaan kasi sa takot yung mga time,” giit niya sa isang panayam. Isa sa mga nagdala sa kanya ng matinding pangamba ay ang presensiya ng mga nakasibilyan sa reyd. Walang uniporme. Walang pagkakakilanlan.

Sa buong bansa at mula iba’t ibang istasyon at organisasyon, mayroon nang 12 mamamahayag ang naitalang pinaslang sa ilalim ng administrasyong Duterte, ayon sa NUJP.

Umaabot rin sa online na mga plataporma ang pagpapatahimik sa midya. Ang pagtatangkang shutdown sa mga website ng alternatibong midya ay idinadaan sa Distributed Denial of Service attacks o DDoS. Isa itong sistematikong pagdumog sa website hanggang sa hindi kayanin ng server ang “online traffic”. Halimbawa, ilang araw hindi mabuksan ang website ng Pinoy Weekly, Altermidya, Bulatlat at Kodao Productions ang alternatibong midya nakaraang taon. Papaano aabot ang balita sa mamamayan?

Kamakailan lamang, naranasan ito ng ng Northern Dispatch, alternatibong pahayagan na nakabase sa Baguio.

Ayon kay Sherwin De Vera ng Northern Dispatch, bago pa man ang online na pang-aatake, nariyan na ang red-tagging ng estado.

Upang tugunan ito nakaraang taon, inenganyo ng mga alternatibong pahayagan at taga-suporta ng malayang pamamahayag na basahin at kopyahin ng mga tao ang inilalabas na balita sa mga website. Tinawag itong #MirrorUs campaign. Sa sistematikong pang-aatake, maiging itapat ang nagkakaisang mamamayan.

Ganitong pagkakaisa ang pinakita ng iba’t ibang sektor nitong Hulyo 18 sa ginawang motorcade at noise barrage. Nilahokan ito ng kabataan, iba pang alagad ng midya, mga progresibong lingkod-bayan, artista, taong simbahan, at iba pa.

“Naramdaman nila na yung pagsikil sa ABS-CBN ay pagsikil na rin sa karapatan nila kaya umakto sila,” paliwanag ni Espina.

“Kung mulat ang taumbayan, at sila’y armado ng katotohanan, mahirap silang lokohin ng kung sino mang gustong maging diktador.” Napatunayan na ito noon.

Ilang araw pa bago magkabisa ang kapipirma lang na Anti-Terrorism Act of 2020 ni Pangulong Duterte. Pero ngayon pa lang, sunud-sunod na ang mga bagong kaso ng pag-aresto at red-tagging laban sa mga tagapagtanggol ng karapatan at mga aktibista.

Tila nagpapatunay ang mga ito sa pangamba ng maraming tutol sa ATL, na gamitin ang batas para supilin ang mga kritiko at lumalaban sa administrasyon.

Pag-aresto

Inaresto si Jen Nagrampa, national vice-chairperson ng Gabriela at halal na konsehal ng barangay sa Nabua, Camarines Sur, noong Hulyo 7 para umano sa kasong murder kaugnay umano ng naganap na ambush sa bayan ng Ragay na ikinamatay ng dalawang sundalo noong Mayo 13, 2018.

Pero giit ng Bicolano- Gabriela, tsapter ng alyansang pangkababaihan pa pinamu-munuan din ni Nagrampa, gawa-gawa lang ang kaso dahil sa panahong nangyari ang ambush ay abala siya sa kampanya sa pagkakonsehal at kapapanganak pa lang.

Sa bisa rin ng parehong kaso, inaresto si Pastor Dan San Andres ng United Church of Christ in the Philippines at tagapagsalita ng Karapatan- Bicol noong Hulyo 9 sa Sipocot, Camarines Sur.

Ayon sa grupong pangkarapatang pantao na Karapatan, sa araw ng naturang ambush ay nagmimisa si Pastor San Andres sa simbahan ng United Church of Christ in the Philippines (UCCP)-South Centro sa bayan ng Sipocot.

Disyembre 2019 pa lang, naghain na sina Nagrampa at Pastor San Andres ng counter-affidavit para pabulaanan ang kanilang pagkasangkot sa ibinibintang na kaso.

Mariing kinondena ng Karapatan ang pag-aresto kina Nagrampa at Pastor San Pedro na anila’y bahagi ng crackdown at kriminalisasyon ng administrasyong Duterte sa mga tagapagtaguyod ng karapatang pantao.

“Sa pagsasabatas ng Anti-Terroism Act of 2020, inaasahang titindi pa ang ganitong mga insidente at padron ng paglabag sa karapatang pantao, sa hibang na pag-aalburoto ng administrasyon sa mga tagapagtanggol ng karapatan, mga tumututol at mga kritiko,” ani Cristina Palabay, pangkalahatang kalihim ng Karapatan.

Red-Tagging

Bigla namang nagsulputan sa mga kalsada ng probinsya ng Isabela at Cagayan ang mga karatulang gawa sa sako na may nakasulat na “GABRIELA, AMIHAN, KADAMAY NILOLOKO ANG MGA KABABAIHAN UPANG ABUSUHIN NG NPA,” noong Hulyo 8.

Kasabay nito sa lungsod ng Tuguegarao, may namahagi naman ng mga polyeto na nagbabansag sa mga aktibista bilang mga “terorista” at “rekruter ng NPA”.

Higit 29 kasapi at lider ng mga legal na organisasyon sa rehiyon ng Cagayan ang biktima ng mga kasong ito ng red-tagging, harassment at pagbabanta.

Kabilang sa mga pinangalanan sa mga mapanirang lathalain sina Jacquiline Ratin, pambansang pangalawang tagapangulo ng National Federation of Peasant Women (Amihan); Nenita Apricio, national council member ng Amihan at tagapangulo ng Amihan- Tumauini at ng Asosasyon Daguiti Mannalon a Babbai ti Isabela (AMBI Amihan-Isabela); at sina Cita Managuelod at Pacita Chop-eng na matagal nang pinupuntirya ng red-tagging ng Armed Forces of the Philippines (AFP).

Binansagan din bilang mga rekruter ng NPA ang mga progresibong partylist na Anakpawis, ACT Teachers at Kabataan gayundin ang mga organisasyong Kagimungan, Dagami, Timiq, Unyon ng Manggagawa sa Agrikultura  (UMA), Gabriela at Anakbayan.

Itinuro ng Amihan ang 5th Infantry Division at 17th Infantry Division ng Armed Forces of the Philippines bilang nasa likod ng serye ng red-tagging sa rehiyon ng Cagayan.

“Inihahanda na namin ang ihahaing reklamo sa Commission on Human Rights at itutulak ang imbestigasyon ng Kamara laban sa terrorismo ng estado laban sa demokratikong karapatan ng mamamayan. Kailangang tugunan ito ng harapan para mapigilang tumindi pa,” ani Zenaida Soriano, national chairperson ng Amihan.

Panganib ng ATA

Hindi na bago ang mga insidente ng ilegal na pag-aresto at red-tagging sa mga tagapagtanggol ng karapatan, mga kritiko at mga lumalaban sa administrasyong Duterte.

Pero ang pinanga-ngambahan ng marami, tumindi pa ang mga ito ngayong ganap nang batas ang Anti-Terrorism Act of 2020 na mariing tinutulan ng iba’t ibang grupo at personalidad dahil sa bantang gamitin lang ang batas sa panunupil sa mga kritiko at kalaban ni Duterte.

Sa tala ng Karapatan, umaabot na sa 3,399 ang ilegal na inaresto mula nang manungkulan si Duterte noong July 2016 hanggang Abril 2020. Umabot sa 383 sa mga ito’y mga bilanggong politikal na ilegal na inaresto dahil sa kanilang pagtutol at paglaban sa administrasyon.

“Ang paggawa ng mga kaso na nag-uugnay sa mga tagapagtanggol ng karapatan sa mga enkwentro sa NPA ay luma at gasgas nang taktika na paulit-ulit na pinapakana ng military para iharass, pagbantaan, takutin at ikriminalisa kami at para siraan kami sa publiko bilang mga terorista o taga-suporta ng terorista. Nangyayari na ito bago pa man mapirmahan ang Anti- Terrorism Act,” ani Palabay.

Lantaran naman ang ginagawa ng administrasyon na red-tagging at pagbansag na terorista sa mga aktibista, tagapagtanggol ng karapatan at mga progreisbong organisasyon.

Kamakailan umani ng batikos ang National Task Force to End Local Communist Armed Conflict (NTF-ELCAC), Philippine National Police at AFP dahil sa paggamit ng mga ito sa kanilang social media accounts sa red-tagging at terrorist-taging sa legal na mga organisasyon at personalidad.

Para sa Amihan, ang matinding red-tagging sa mga aktibista sa Cagayan Valley ay nagpapatunay sa lehitimong batayan para tutulan ang anti-terror law na hindi naman umano naglalayong solusyunan ang terorismo kundi gagamitin lang na sandata laban sa mga legal at demokratikong aktibista at organisasyon na lumalaban sa kontra-mamamayang programa at patakaran ng gobyerno.

“Ang red-tagging ay terorismo ng estado dhil naghahasik ito ng takot sa mamamayan laban sa pagsakatuparan nila ng kanilang mga konstitusyunal na karapatan sa kalayaan sa pamamahayag, pagsasalita, mapayapang pagtitipon at pag-organisa,” giit ni Soriano.

Habang ginagarantiya ng mga tagapagtanggol ng Anti- Terror Act na walang dapat ipangamba sa batas ang mga hindi terorista, nakikita naman ng mga tuol dito na lubhang mapanganib na ibinibigay lang sa kamay ng iilang opisyal ng gabinete ang paghusga kung sino ang terorista at hindi.

Sa kabila naman ng paggiit na hindi kinikilala bilang teroristang organisasyon ang Communist Party of the Philippines ng United Nations, sinabi ni Duterte na “terorista sila dahil dineklara ko sila bilang terorista.”

Sa bisa ng Anti- Terrorism Act, sinumang pinaghihinalaang terorista ay maaaring arestuhin nang walang mandamyento mula sa mga korte, isadlak sa pisikal at elektronikong paniniktik, at panghimasukan ang mga personal na impormasyon at record sa mga bangko.

Umaabot na sa walong petisyon ang naihain ng iba’t ibang grupo sa Korte Suprema para ideklarang labag sa konstitusyon at para ibasura ang Anti-Terrorism Act. Kabilang sa naunang naghain ng mga petisyon ang blokeng Makabayan, mga abogado, mga eksperto sa Saligang Batas, mga akademiko, mga pederasyon ng manggagawa, at mga tagapagtaguyod ng karapatang pantao.

“Mahalaga ang papel ng broadcast media sa paghubog ng kinabukasan ng bansa.”

Iyan ang unang linya sa House Bill 4997 ni dating Isabela Rep. Giorgidi B. Aggabao, noong taong 2014. Ang panukalang ito’y para sa renewal ng prangkisa ng ABS-CBN Corp., anim na taon bago ang inaasahang pagkapaso ng prangkisa, bago ang kasalukuyang hinaharap natin.

Paano tayo umabot dito?

Sa usapin ng prangkisa ng ABS-CBN, may ilang malilinaw na imahe.

Una rito ang 70 miyembro ng House of Representatives o Kamara ang bumoto laban sa panukalang renewal sa prangkisa ng ABS-CBN Corp. na pinakamalaking korporasyon ng broadcasting sa bansa.

Sunod dito ang mas malaking grupo ng tao: mahigit 11,000. Iyan ang bilang ng mga manggaagwa ng ABS-CBN na ngayo’y nanganganib ang hanapbuhay.

Ikatlong imahe na tumatak sa alaala ng maarami ang pagdilim ng mga telebisyong nakatapat sa channel ng ABS-CBN ganap na 7:52 ng gabi, Mayo 5. “In the service of the Filipino, now signing off.”

May ilang mukha rin sa bahagi ng kasaysayan na ito ang hindi ganoon katampok. Nariyan ang imahe ng Technical Working Group (TWG) na bumuo ng resolusyong inaprubahan ng 70 miyembro ng Kamara. Ang resolusyong nagsasabi na hindi dapat aprubahan ang prangkisa ng ABS-CBN ay naisulat nang wala pang 24 oras sa kabila ng higit 100 oras ng mga hearing at makakapal na dokumento, pagpupuna ni Albay Rep. Edcel Lagman.

Upang maintindihan nang lubos ang bahagi na ito ng kasaysayan na higit pa sa mga piling imahe na iyan, kailangan masagot ang ilang katanungan.

Bakit kailangan ng prangkisa?

Walang prangkisa sa Kongreso ang ibang news medium tulad ng broadsheet at tabloid na mga diyaryo. Ano ang kinaiba ng ABS-CBN at ng iba pang broadcasting network tulad ng GMA? Nariyan ang Act No. 3846 o Radio Control Law of 1931, batas na unang naisulat bago pa ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dito nakasaad na kailangan ng prangkisa mula sa Kongreso bago makapagtayo at makagamit ng commercial radio broadcasting station.

Sa pag-apruba ng prangkisa naitatalaga o naipapanatali ang hawak na frequency ng isang broadcasting corporation. Frequency ang kailangan para makapaghatid ang mga estasyon ng TV signal papunta sa milyun-milyong telebisyon ng mga bahay. Limitado ang mga frequency sa bansa kaya naman inakong tungkulin ng gobyerno ang pangangasiwa sa mga frequency na ito.

Kaya naman sa kabila ng hindi naaprubahang prangkisa, nakakapaglabas pa rin ng programa ang korporasyon gamit ang kanilang mga cable channel tulad ng ABS-CBN News Channel o ANC, Cinema One, at iba pa. Nariyan rin ang social media channels at ang iWant.

Ganumpaman, kapansin-pansin ang pagkawala ng brodkast na mas abot-kaya tulad ng radyo. Ito ang isa sa mga ipinaglalaban ng mga tagasuporta ng ABS-CBN at Kalayaan sa pamamahayag: paano na ang mga kabahayang nakadepende sa mga channel na ngayo’y nananatiling tahimik?

Muli, paano makakarating dito ang mga impormasyon at programa?

Kapangyarihan at responsabilidad ng Kamara

Hindi pa naihahalal si Pangulong Duterte nang ipanukala ni dating Isabela Rep. Aggabao ang renewal ng prangkisa ng ABS-CBN. Hindi ito nakalusot sa committee level. Naulit ito noong 2016, dala ang panibago na namang numero, panibagong house bill. Hanggang committee level lang.

Taong 2017 nagsimula ang mga atake ng pangulo sa korporasyon dahil sa mga advertisement niya noong tumatakbo pa lng siya na aniya’y hindi naipalabas ng ABS-CBN. Giit ni Carlo Katigbak, chief executive officer ng ABS-CBN, ito’y dahil sa kapos na airtime. Nagpaabot ang korporasyon ng refund na hindi na rin tinanggap ng pangulo.

Rurok na siguro ng mga atake ni Duterte ang 2019 nang tahasang sabihin ng Pangulo na “ang inyong franchise, mag-end next year. If you are expecting na marenew yan, you’re out.” Sinundan pa niya ito ng pahayag na tila nagpapakita ng kontrol niya sa Lehislatura: “I will see to it that you’re out” (“Sisiguruhin kong mawawala kayo sa ere”).

Giit ngayon ni Presidential Spokesperson Harry Roque, walang pinapanigan ang pangulo sa isyu — taliwas sa mga pahayag ni Duterte.

Samantala, tila pinaasa ng mga alyado ni Duterte sa Kamara ang ABS-CBN. Pebrero nitong taon, sabi ng Espiker ng Kamara at 2016 running mate ni Duterte na si Alan Peter Cayetano, hindi pa raw maasikaso ng Kamara ang prangkisa ng ABS-CBN. “Hanggang March 2022 ay p’wede silang mag-operate eh.”

“Huwag kayong mag-alala dahil hindi naman mago-off the air ang inyong mga paboritong show,” dagdag niya.

Kamara ang sinisi ni Solicitor General Jose Calida nang pukulan ng kritisismo ang National Telecommunications Commission para sa cease and desist order laban sa ABS-CBN Corp.

Sa ilalim ng batas, nasa Kamara ang pangunahing kapangyarihan sa pagdedesisyon ukol sa pribadong mga prangkisa. Ito nga ang puntong inilalaban ni Sagip Party-list Rep. Rodante Marcoleta. “Dapat respetuhin ang kalooban ng Kongreso,” giit niya. Litaw sa pahayag niyang ito na hindi mahalaga ang mga “facts of the case” o mga datos ng kaso. Ang masusunod pa ri’y ang gusto ng mga alyado ng Pangulo.

“Malinaw ang binanggit na resource persons sa iba’t ibang regulatory agencies (na) walang napatunayang pagkakasala ang ABS-CBN,” giit ni Bayan Muna Rep. Carlos Zarate. Halimbawa, sinabi na mismo ng Department of Justice na Filipino citizen si ABS-CBN chairman emeritus Gabby Lopez. Ito ang unang isyung nilista ng TWG sa resolusyong di-pag-apruba sa ABS-CBN.

“Sa totoo, hindi pa natutugunan nang may diin at linaw ng Korte Suprema ang mga isyung pumapalibot sa mga dual citizen at ang 100% Filipino requirement para sa pagmamay-ari ng mass media,” ayon sa resolusyon, “pero dahil ang kapangyarihan ng plenaryo at pagdedesisyong nakasaad sa Konstitusyon ay nasa Kamara, Kamara na ang bahala sa interpretasyon.”

Bukod dito, binanggit rin Zarate ang sinabi ng Securities and Exchange Commission (SEC) na walang naging paglabag ang ABS-CBN sa pagbebenta ng Philippine Deposit Receipts (PDR). Giit ng ABS-CBN, naaprubahan naman ng SEC at ng Philippine Stock Exchange ang mga PDR.

Nariyan rin ang Bureau of Internal Revenue na nagsabing regular na nagbabayad ng buwis ang korporasyon.

“Walang napatunayang pagkakasala ang ABS-CBN,” giit ni Zarate.

Sa usapin ng pangangalaga sa karapatan ng mga manggagawa nito, ipinangako nitong aayusin ng korporasyon ang pagreregularisa sa mga puwedeng maregularisa. Tumestigo naman ang Department of Labor and Employment (DOLE) na gumagawa naman daw ang ABS-CBN ng hakbang para rito.

Ayon sa DOLE, lumabas sa kanilang inspeksiyon na may paglabag na nagawa ang ABS-CBN pero natugunan daw ng kompanya ang mga nasabing paglabag.

Para naman sa mga grupo ng mga manggagawa, kailangan ngang mas kilalanin ng korporasyon ang karapatan ng mga manggagawa nito, sa regular na trabaho, nakabubuhay na sahod, pag-uunyon, atbp. Pero hindi ito dapat gawing dahilan para itanggal sa ere ang ABS-CBN.

Isyu ba ito sa kalayaan ng pamamahayag?

Samantala, isa sa pangunahing idinadaing ng mga grupo ng karapatang pantao at midya: Ang pagbasura sa prangkisa ng kompanya ay pagyurak sa karapatan sa pamamahayag na ginagarantiya dapat ng Saligang Batas.

Igiit man ng Kamara na isyu lang daw ito ng prangkisa at mga alegasyon ng paglabag sa batas.

Pero taliwas ito sa mga sinasabi ng mga kongresistang kontra sa prangkisa.

Isa na rito si Marcoleta. “Patayan dito, patayan doon. Wala man lang ibinalita na ‘o, yung Sagip party-list ni Cong. Rodante Marcoleta nagbigay po ng bigas,” sabi niya sa hearing noong Hulyo 9. Sa madaling salita, ang inirereklamo ni Marcoleta ay hindi lumalabas sa news coverage ng kompanya ang kanyang party-list.

Si Anakalusugan party-list Rep. Mike Defensor naman, nagsabing “siguro wala na muna yung sa News and Public Affairs Division not to silence the News and Public Affairs Division but to allow the Digibox to continue para sa inyong pabor na makalma ko yung aking mga kasama na huwag ipasara ang digibox out of toleration nang hindi mawalan ng trabaho ang mga tao.”

Sinasabi man sa resolusyon ng TWG na hindi puwedeng magbigay ng ruling gamit ang reporting ng ABS-CBN alang-alang sa prinsipyo ng kalayaan ng pamamahayag at “self-regulation of media,” naging malinaw sa marami ang pagkakaintindi ng mga alyado ng Palasyo sa tungkulin ng mga alagad ng midya. Hindi tungkulin ng midya na tiyaking natutuwa ang mga kongresista sa pagbabalita nito. Ang tungkulin nito, maghatid ng balita, imporasyon at opinyon na kailangang malaman ng madla — gusto man ito o hindi ng mga nasa kapangyarihan.

Sa madaling salita, hindi makinarya para sa mga interes at pagpapaganda ng imahe ng mga pulitiko ang midya.

Kung kaya dapat ipaglaban ang karapatan ng mga mamamayan, hindi lang sa pagbabalita ng ABS-CBN, kundi sa kalayaan sa pamamahayag mismo. Sabi nga ng Altermidya, “hindi matatapos sa Kongreso ang laban para sa kalayaan sa pamamahayag at karapatan ng taumbayan makatanggap ng de-kalidad na impormasyon.”