PinoyAbrod.net

Dadagundong ang mga kalsada ng Kamaynilaan sa Mayo Uno, Pandaigdigang Araw ng Paggawa. Iba’t ibang grupo ng mga manggagawa ang magtitipon sa paanan ng Malakanyang sa Mendiola. Nagkakaisa ang mga ito, at galit na maniningil. Sa araw na iyon, maipapamalas muli ang lakas ng uring manggagawa para itulak ang kailangang panlipunang pagbabago.

Ang naging mitsa: ang di-pagpirma ni Pangulong Duterte sa anumang burador ng Executive Order para wakasan ang kontraktuwalisasyon sa bansa. Hinahayaan na lang umano niya sa Kongreso para magpasa ng batas kaugnay nito.

Bago ito, napag-alaman nating kinokonsidera ni Duterte na lagdaan ang burador ng EO na sinumite sa kanya, hindi ng mga manggagawa, kundi ng Employers’ Confederation of the Philippines (ECOP) na kumakatawan sa malalaking employer sa bansa. Anu’t anuman, lumalabas na wala na sa konsiderasyon ng Pangulo na pirmahan ang burador ng Executive Order na binuo ng mga grupo ng mga manggagawa. Bago nito, noong Marso, nagbigay na ng indikasyon si Duterte na patungo na siya sa pagtalikod sa kanyang mga pangako sa mga manggagawa: sinabi niyang hindi pa niya malalagdaan ang burador na EO dahil “baka magalit ang mga negosyante.”

Para sa mga manggagawa, pamilyar na ang tonong ito ni Duterte. Narinig na nila ito sa halos bawat presidenteng naluklok sa poder. Bawat hiling na pagtaas ng sahod, ang laging sagot sa kanila ng mga nasa poder ay “kailangang ikonsidera ang mga employer”.

* * *

Tulad din ng nagdaang mga Pangulo, maganda sa pandinig ng mga manggagawa ang binitawang mga pangako ni Duterte.

Nanunuyo pa lang ng mga boto, ipinangako na niya ang pagbasura sa kontraktwalisasyon. Ang sabi ni Duterte, sa oras na maupo siya sa Malakanyang, wala nang kontraktwalisasyon. Siyempre, malalaman na lang natin sa sumunod na mga buwan at taon na ganun lang talaga siya magsalita: Mayabang, mahilig sa matatapang na pangako—mga pangakong magandang pakinggan sa tainga ng mga mamamayan.

Nang maupo siya sa Malakanyang, ipinangako muli ito ni Duterte. Batay sa pangakong ito, agad na kumilos ang mga manggagawa. Nakipagdiyalogo sa Pangulo at sa Department of Labor and Employment (DOLE) ang Kilusang Mayo Uno (KMU) at iba pang grupo. Nakipagkonsultasyon sila sa mga independiyenteng unyon at pederasyon ng mga manggagawa. Inabot ang mas malawak na bilang ng mga di-organisadong manggagawa, lalo na iyung mga kontraktuwal. Hinikayat nila ang mga ito na magsampa ng mga reklamo o notisya sa DOLE, para inspeksiyunin ang kanilang mga pabrika at kompanya, at iregularisa ang kontraktuwal na mga manggagawa.

Sa antas ni Duterte, ilang beses na nakipagdiyalogo ang mga manggagawa. Matatandaang noong nakaraang taon, Mayo 1, 2017, hiniling mismo ni Duterte sa mga grupo ng mga manggagawa na bumuo ng burador na “agad niyang pipirmahan”. Agad na nakapagbuo ang KMU at iba pang grupo ng burador ng EO, burador na tunay na wawakas sa praktika ng mga kapitalista na ipagkait sa mga manggagawa ang kanilang karapatan, seguridad sa trabaho at benepisyo.

Ipinrisinta ito ng mga manggagawa sa DOLE at kay Duterte. Pero sinayang nito ang mahigit dalawang taon ng negosasyon at pakikipagdiyalogo para makapagbuo ng makatwirang pamamaraan ng pagwakas sa kontraktwalisasyon.

* * *

Sa ginawa niyang ito, binasura ni Duterte ang makatwirang hiling ng mga manggagawang Pilipino para sa regular at disenteng trabaho. Pinili niyang sundin ang dikta ng malalaking negosyante sa pagpapatuloy ng pag-eempleyong kontraktuwal. Lalong ipinapahamak ni Duterte ang mga manggagawa sa mas matitinding pang-aabuso at paglabag sa ating mga karapatan.

Pinatutunayan nito na tumulad na ito sa nakaraang mga rehimen: kontra-manggagawa ang rehimeng Duterte. Sa kabila ng tuluyang pagtalikod sa mga manggagawa, nagpapanggap pa ito. Pilit na sinasakyan pa rin ni Duterte ang kanyang popularidad na nagmula rin naman sa kanyang mga pangako. Sa estilong nasanay na ang madla ngayon, kunwari’y galit siya sa malalaking negosyante. Nagdeklara siya ng isang “endo Tokhang list”. Pero balewala ito, dahil nanatiling tiklop siya sa dayuhang mga monopolyo-kapitalista, lalo na iyung mula sa US at Tsina. Samantala, hinayaan niya ang paglabas ng DOLE Order 174 at pagmamadaling pagpasa sa House Bill 6908—mga hakbang na lalong naglegalisa sa kontraktuwalisasyon.

Palaging napapatunayang sa pagkakaisa at pagkilos ng mga manggagawa at mamamayan lang maitutulak ang panlipunang pagbabago. Sa kabilang banda, muling napapatunayan ngayon na hinding hindi magmumula sa isang Presidente na mahilig mangako ang pagbabagong hangad ng mga manggagawa. Mitsa lang sa mga manggagawa ang di-pagtupad ni Duterte sa pangakong ibasura ang kontraktuwalisasyon. Matatandaang nangako rin siya na pag-aaralan ang pagkakaroon ng National Minimum Wage at makabuluhang dagdag-sahod sa mga manggagawa. Ni isang salita, wala na siyang sinabi tungkol dito. Marami pa siyang ibang ipinangako—wala pa ring natutupad sa mga ito.

Samantala, halata ang paggamit ni Duterte sa pandarahas sa mga manggagawa—mula sa pagbuwag sa mga piketlayn ng mga manggagawa sa Southern Tagalog at Mindanao, at iba pa, hanggang sa pagtarget sa mga unyonista, pagparatang sa kanilang mga “terorista” at rebelde. Dahil di niya matupad ang pangako, tatangkain na lang niyang busalan ang mga ito. Pero, siyempre, hindi tatalab ito sa mga manggagawa na galit na galit na.

Sa Mayo 1, Pandaigdigang Araw ng Paggawa, maasahang bubuhos ang mga manggagawa sa lansangan—sa iba’t ibang panig ng bansa—para ipakita ang lakas at iparamdam sa rehimeng ito, sa malalaking dayuhan at lokal na negosyante na kinakalinga ng rehimen, ang nagpupuyos na galit at umaalab na paghangad para sa panlipunang pagbabago.

Huwag kang maniwala sa sabi-sabi: Masipag ang mga manggagawang Pilipino. Pero naghihirap ito. O, mas tumpak, pinahihirapan sila. Sa seryeng ito, basahin ang kanilang mga kuwento–ng pagpapahirap, pero pagpupunyagi ring labanan ang mga pagpapahirap na ito.

Disi-otso anyos noong 2012 si Jessamel Crispo, at estudyante sa isang kolehiyo sa Quezon City. Pero hindi kaya ng mga magulang niya na pag-aralin siya. Buti na lang, naisip niya noon, may scholarship ang Jollibee. Salamat sa sikat na bubuyog. Bida nga ang saya.

Pero hindi pala. “Natuwa ako (sa Jollibee Seeds Scholarship), kasi akala ko libre na (ang pag-aaral ko),” kuwento ni Jessamel. Akala niya, salamat sa kagandahang loob ng bubuyog (o ng mga kapitalistang nasa likod nito), makakapag-aral na siya at matutupad ang mga pangarap, at maiaahon sa hirap ang pamilya. Pero ang katotohanan, mistulang naging recruitment agency ang scholarship.

“Parang working student lang din (ako). ‘Yung ipinangpapaaral sa (akin), kaltas din sa sahod (ko),” kuwento niya.

Bilang service crew ng pinakamalaki at pamosong fast food chain ng bansa, naranasan ni Jessamel ang hirap na dinaranas ng lahat ng manggagawa sa Jollibee at iba pang fast food chain. Ang mababang sahod, trabahong walang sahod, walang benepisyo, kawalan ng seguridad sa trabaho, at, sa panghuli, di-makatarungang pagtanggal.

Sa tatlong taong pagiging iskolar niya, tatlong taon din siyang nagtrabaho sa loob ng Jollibee.

“P57 kada oras ang sahod (ko),” ani Jessamel. “Karaniwang limang oras ang naipapasok ko sa isang araw dahil sa pasok sa school. Bale, b, kung minsan mas mababa pa, ang nagiging take home pay (ko).”

Maliban sa mababang sahod, naranasan din niya ang iba pang di-makatarungan labor practices ng Jollibee. Isa na riyan ang tinaguriang “charity” o pagtatrabaho nang walang bayan. Minsan, matapos ang shift, may trabaho pa. Minsan, bago ang kanyang shift.

“Naranasan ko, opening ako, 7 a.m. ako pumapasok noon. Kahit 10 a.m. pa yung bukas ng mall. Maglilinis sa loob at mag-aayos ng mga upuan at mesa pero hindi iyon bayad. Kasabay ng pagbukas ng mall ‘yung bayad sa amin,” ani Jessamel.

Kahera siya. Kung minsan kapag na-short o hindi tumugma ang kinita sa na-audit, kakaltasan siya ng sahod.

Taong 2015 nang matanggal si Jessamel sa trabaho. Dahil lang ito sa nagbigay siya ng gravy sa matandang kostumer. (“May bayad kasi ang gravy sa Jollibee,” kuwento niya.) Nahuli siya ng manedyer at kahit na sinabi niyang iawas na lang sa kanya, tinanggal pa rin siya. “Ang nakalagay sa papel, nag-resign ako,” aniya.

Tulad ng maraming nasasadlak sa ganung sitwasyon, hindi na niya ito inapela pa.

Gahamang bubuyog

Sa kasalukuyan, may mahigit 1,200 chains na sa buong mundo ang Jollibee.

Sa ikalawang kuwarto ng 2017 lang, tumala ang naturang kompanya ng P1.96-B netong kita. Pero sa likod ng mabilis na expansion ng kompanya ang 50,000 manggagawang kontraktuwal na di-unyonisado, mababa ang sahod, walang karapatan.

Noong Abril 4, inanunsiyo ng Department of Labor and Employment (DOLE) sa Jollibee Foods Corp. at isa sa mga subsidyaryo nito, ang fast food chain din na Burger King, na iregularisa ang 6,482 kontraktuwal nitong manggagawa.

Bahagi ito ng deklaradong kampanya ng DOLE na pagrepaso sa praktika ng iba’t ibang kompanya ng bansa kaugnay ng kontraktuwalisasyon. Bahagi naman ang kampanyang ito ng diumano’y pagtutupad ni Pangulong Duterte sa pangako niyang alisin ang kontraktuwalisasyon sa bansa.

Agad na sinabi ng Jollibee na iaapela nito ang naturang desisyon. Pero nitong Abril 13, sinabi naman ng chief operating officer ng kompanya na si Ernesto Tanmantiong na ipapatupad na raw nila ang utos ng DOLE.

Pero mababatid sa mismong pahayag ng Jollibee ang intensiyon nito: Ipasa ang utos ng “regularisasyon” sa tinaguriang “service providers” o third-party na mga kompanya na nagkokontrata ng mga manggagawa para magtrabaho sa Jollibee.

“Inuutusan namin ang aming service providers na iregularisa ang lahat naming empleyado nang may security of tenure at benepisyo…Kaya sinusuportahan namin si Pangulong Duterte sa pagwakas (niya) sa kontraktuwalisasyon,” sabi ni Tamantiong.

Sinasamantala niya ang nakasaad sa Labor Code (na ipinagtibay ng DOLE Order No. 174) na ang ipinagbabawal lang ay labor-only contracting at hindi ang job contracting. Pasok sa huli ang pagkakaroon ng service providers na nagsisilbing middlemen sa pangongontrata sa mga kapitalista ng mga manggagawa.

Hindi na bago ang kilos na ito ng Jollibee. Katulad ng mga kapwa-malalaking burges kumprador na nasa Forbes 50 (listahan ng 50 pinakamayayamang Pilipino), kilala ang tagapagtatag ng Jollibee na si manggagawa (ika-8 pinakamayaman sa Pilipinas, may yamang US$4.1-Bilyon nitong Peb. 2018) na nagpapatupad ng maraming kontra-manggagawang gawain para imaksimisa ang kita.

Mga manggagawa o crew sa Jollibee: Hirap sa likod ng mga ngiti. KR Guda

May plano sa buhay si Joanne. Hindi nagtapos sa isang sikat na eskuwelahan, pero may ambisyon siyang makaangat sa buhay: Maging brand manager sa isang pribadong kompanya. Makabili ng itim na kotse. Mapasaya ang pamilya.

Isang gabi, napadpad siya sa isang tattoo parlor. Bakit nga ba? Di masyado pinaliwanag, pero may pinagawa siyang stickers para sa isang kliyente. Doon niya nakilala si Gio. Fil-foreigner si Gio (Amerikano? Australyano? Briton? Hindi ipinaliwanag.). Tinutustusan ng kanyang tatay ang petiburges niyang buhay—ang pagkapetiks sa karera bilang graphic artist, ang mamahaling condo, ang kaswal na pakikipagrelasyon. Pero naakit agad siya kay Joanne. Sinundan niya ang dalaga sa labas ng tattoo parlor, niyaya ng sakay. Hinintay sa harap ng opisina at niyayang ihatid niya sa bahay. Kung hindi lang natin kilala si James Reid, tiyak, mag-iisipan na natin ng masamang motibo ang binata.

Pero basta. Ang ipinaniniwala sa atin, totoo ang pagkagusto ni Gio kay Joanne. Inaraw-araw niya ang hatid-sundo sa dalaga. Niregaluhan niya ng helmet. Nilibre niya ng kain sa Seven-Eleven. Walang kalaban-laban ang dalaga: nahulog agad ang loob niya.

Sa kabila ng mga komplikasyon sa buhay ni Joanne – sa mga pangarap niyang tila mababalam dahil sa pakikipagrelasyon sa isang “mukhang laya ng City Jail” (sabi ng tatay niya, ginanap ni Rez Cortez) – nagsama ang dalawang magkarelasyon. Masasadlak ito sa krisis nang magbago ang sitwasyon ni Gio at kinailangang maghanap ng trabaho.

Saan pa nga ba, kundi sa ibang bansa. May offer kay Gio sa London. Lumalabas, magaling siyang graphic artist. Pinaniniwala tayong isang kompanyang Briton na puno ng mga empleyadong hipster ang magkakainteres na dalhin sa London mula Maynila ang isang freelancer para maging regular na inhouse artist nito. Sige na nga. Ang problema, papaano ang mga pangarap ni Joanne? Tiyak, kapag sumama siya sa London, hindi lang sa kakalimutan niya ang pinaghihirapang karera. Magsisimula siya sa pinakailalim—sa isang dayuhang bansa.

Matagal man ang pasakalye, sa puntong ito totoong gumulong ang istorya nina Gio at Joanne. Uminog ang kuwento sa problemang magkarelasyon sa ibang bansa. Ang maganda sa ginawa ng direktor at manunulat na si Antoinette Jadaone, nilabanan niya ang presyur na magsingit ng mga eksena sa London na tiyak na hinahanap ng mga big boss ng mga studio tulad ng Viva: ang mga eksena ng pasyalan ng dalawang magsing-irog, habang nagliliparan ang mga ibon, naglalakad sa magagandang tanawin ng isang dayuhang bansa, habang tumutugtog ang kanta ng singer o banda na gustong pasikatin ng big boss. Hindi niya nalabanan ito sa huling teleserye ng JaDine: Till I Met You (2016). Maatatandaan, ipinilit ng Star Cinema na isingit ang ganoong mga eksena sa sana’y seryosong mga pelikula tungkol sa mga OFW—Milan (2004) at Dubai (2005). Kahit ang Barcelona: A Love Untold ng KatNiel (2016), may ganito pa ring sakit.

Sa puntong iyon, angat ang Never Not Love You sa Milan, Dubai, Till I Met You at Barcelona. Hindi na nagpapakasapat si Jadaone sa siguradong pormula ng pagkukuwento. Sa konteksto ng mga romcom sa bansa ngayon, tiyak na pagtatawanan na ang mga pormulang ito. Tumaas na ang mga expectation, kahit sa fans ng JaDine o KatNiel. Matapos ang tagumpay sa takilya ng Kita Kita (2017)—isa pa ring romcom na naganap ang kuwento sa ibang bansa—baka mahirap nang ilusot ang romantisasyon sa dayuhang bansa bilang lugar kung saan yumayabong ang pag-iibigan.

Kumbaga, hanggang sa Kita Kita, problema pa rin ng romcoms ito: Bakit kailangang sa ibang bansa pa rin maganap ang romansa ng dalawang Pilipino? Masyado na bang nalason ng K–dramas ang panlasa natin sa romansa kaya kailanganing dalhin sina KatNiel at JaDine (at LizQuen sa My Ex and Whys) sa Espanya, Gresya o Korea para ma-inlove? Ang mabuti sa Never Not Love You, hindi lugar ng romansa ng JaDine ang London: Nakahadlang pa ito sa pag-iibigan nila. Batid ito ng milyun-milyong Pilipino sa ibayong dagat. Tinitingnan nila ang host countries nila hindi bilang lugar ng pag-ibig kundi lugar ng sakripisyo, paghihirap, pangungulila. Madalas, lugar din ito ng pang-aapi, pagsasamantala. Minsan, lugar ng kamatayan.

Kay Gio, lugar ng oportunidad at pangungulila ang London. Kay Joanne, lugar ito ito ng kalungkutan at kawalan-ng-ambisyon, ng pangangayupapa at diskriminasyon. Hindi na aspiring branch manager si Joanne sa London; waitress na lang siya, na sinisigaw-sigawan ng mga puting kostumer.

Sa usapin ng tema, ito ang kalakasan ng Never Not Love You. Matapat nitong kinikilala na hindi otomatikong maganda, hindi agad na romantiko, hindi laging masaya, na mawalay sa mga mahal-mo-sa-buhay at bayang kinalakihan. Hadlang sa pag-ibig ang sapilitang migrasyon. Winawasak nito ang mga relasyon. Sa kaso ng milyun-milyong Pilipino, winawasak nito ang mga pamilya.

Gayunman, nagkulang ang pelikula sa pagbibigay-konteksto sa kuwento nina Gio at Joanne. Hindi lang personal na desisyon ang pangingibang bansa. May kalagayan ang bansa, may mga polisiya (nakasulat man o hindi) ang Estado na nagtutulak sa mga tulad nila na mangibang bansa. Bakit walang makuhang magandang trabaho si Gio sa Maynila? Bakit iisa ang ruta ng tagumpay na nakikita ni Joanne para makaangat sa buhay?

Mainam sanang nilawakan pa ni Jadaone ang sipat sa mundo ng dalawa. Mas madalas, hindi natin malay na naaapektuhan ng kalagayan ng bansa ang personal nating mga desisyon. Sa ganung sipat sana, mapapaunlad ni Jadaone ang pagtatapos ng pelikula. Madalas, para sa maraming Pinoy, hindi madali ang umuwi. Nagkakagiyera na at lahat sa ibang bansa, pinipilit pa rin ng marami sa kanila na magtrabaho roon. Sumasapat lang ang mga remitans para mabuhay ang pamilya—hindi ito sapat para makapag-ipon o talagang maiangat sa sila sa buhay. Wala ring mauuwiang trabaho ang mga OFW. Walang sapat na industriya ang Pilipinas para sa kanila.

Sa dulo, gumamit pa rin ng pormula ang Never Not Love You: na mananaig at mananaig ang pag-ibig ng dalawang magkasintahan. Pero matapos ang pelikula, hindi tayo mapapakali. Alam natin, mabuway ang relasyon, mabuway ang batayan ng pagbabalikan. Walang forever. Never say never.